Frsluflokkur: Tnlist

Hfundarrttur, efnahagskerfi og byrg menntakerfisins

against_copyright

Sjrningjarnir Pirate Bayeru komnir slag vi finnsku hfundarrttarsamtkinCIAPC. Mli fkk mig til a hugsa enn einu sinni um hfundarrtt og srstaklega hlutverk hfundarrtarsamtaka, en etta sinn velti g lka fyrir mr hvert hlutverk menntunnar er tengslum vi hfundarrtt. Samkvmtgildandi nmskrmer hfundarrttur lykilttur upplsingalsi. a er einkum tvennt sem truflar mig: fyrsta lagi, hugmyndin a menntakerfi eigi a standa vr um a sem margir telja vera relt hfundarrttakerfi. ru lagi, a hfundarrttarml eru orin svoflkin me tilkomu opinna leyfa og svo framvegis, a a er mjgljsthva eigi a kenna sklabrnum um hfundarrtt.
Rttast er a taka fram strax upphafi a g er ekki hur aili essari umru. g er tnlistarmaur og hef sent fr mr slatta af tnlist og g birti heilmiki rita efni va stafrnu og prentuu formi. Allt sem g sendi fr mr er gefi t me Creative Commons leyfi - .a.s. a almenningur hefur rtt til a nota efni eins og a snist en g fer aeins fram a a geti heimilda. H.v. sem frimaur og tnlistarmaur er a ekki alltaf undir mr komi hvaa heimildir eru settar efni sem g b til - en a er allt nnur umra sem g tla ekki a fara t hr.
Svo g byrji sgunni um slag Sjrninga og CIAPC- Stutta tgfa sgunnar er essi: CIAPC setti upp su sem lkir eftir su Sjrningjana ar sem myndinni af mikilfengu sjrningjaskipi er skipt t fyrir drungalegri mynd af skkvandi skipi. Sjrningjar vilja meina a me essu hafi CIAPC broti hfundarrtti snum og eiga v skili smu mefer og arir sem brjta hfundarrttarlg. Lengri sagan er essi: Sasta haust gerist 9 ra stlka Finnlandi sek um a hlaa niur einu lagi af Pirate Bay vefnum. kjlfari var tlva stlkunnar ger upptk og CIAPC skir n mli gegn foreldrum hennar, sem eru gerir byrgir fyrir brotum barna netinu Finnlandi. etta gerist rtt fyrir a sngkonan hafi sagst ekki vilja gera miki r mlinu og meira a segja benti stlkunni a hn gti hlusta lagi keypis gegnum Spotify. Sjrningjar, sem g held a su raun nokk sama um aaCIAPC lki eftir vef eirra, kvu kjlfari a skja hfundarrttarml gegn CIAPC og nota hvert tkifri til a vekja athygli frnleika mlsins. Til dmis var haft eftir Sjrningjum frtt vsi.is:
<kaldhni>Okkur blskrar essi framkoma. Flk verur a skilja muninn rttu og rngu. A stela efni sem essu [tlit vefsu Sjrningja] internetinu er gn vi hagkerfi heimsins.</kaldhni>
Ef undirstur rkjandi hagkerfis felast hfundarrttarlgum sem kvea um a refsa skuli 9 ra stlku sem hleur niur einu lagi af Pirate Bay er kannski rtt a endurhugsa a hagkerfi. Hfundarrttarsamtk hafa haldi v fram a brot hfundarrttarlgum vera sfellt tari. er vert a spyrja, og a g held samrmi vi meginhugmyndir rkjandi kapitalsks efnahagskerfis, er etta ekki rdd neytandans a lsa yfir breyttu vermtamati hfundarrttavru efni? Ef a er rtt sem hfundarrttarsamtk halda fram, heyrist mr neytendur vera a hrpa hstfum a eir vilja ekki borga fyrir a f a hlusta eitt og eitt lag netinu ea birta ljsmynd Tumblrsu, o.s.frv. Hfundartthafar hafa val - eir geta breytt snum httum til a svara kalli neytenda ea haldi til streitu vert vilja eirra. Fjlmargir hafa kosi a hlusta neytendur og gefa t efni undir opnum leyfum -t.d.Creative Commons,opin hugbnaarleyfi (GPL, BSD, o.s.frv.)- og virast lifa a af vert dmsdagsspr hfundarrttarsamtaka. a er margt sem bendir til ess a merkilegar breytingar sua eiga sr sta essu svii og skriurinn jafnvel orinn a mikill a ekki veri aftur sni. Spurning er hvort hfundarrttarsamtk eru a heyja vonlausa barttu vi breytingarfl sem mr snist tla a ganga eins og valtari yfir eirra stafasta virki? g held a rdd neytandans hljti a sigra endanum.
En snum okkur svo a menntamlunum. gildandi nmskr um upplsingatkni og tlvu/upplsingalsi er sklum landsins gert a standa vr um gildandi fyrirkomulag hfundartta. Eitt helsta markmi nms tlvu/upplsingalsi fr yngstu bekkjum er a nemendur ekki hugtaki "hfundarrttur" og sari stigum a au kunni skil helstu ttum hfundarrttarlaga. etta kann a virast nokku einfalt vi fyrstu sn, en eins og fyrirkomulag um hfundarrtt er n ori flki, me gildandi lgum og sfelldri endurtlkun eirra og ll au opnu og hlfopnu leyfi sem spretta upp eins og gorklur, vex etta um sig. Hva eiginlega a kenna sklabrnum um hfundarrtt?
Einhverntma (g man ekki hvar ea hvenr) las g eftir einhvern a best vri a kenna brnum a ganga skuli t fr v a aldrei megi nota efni annarra n leyfis. etta er einfaldlega ekki rtt. a eru tmamrk hfundarrtti og heilmiki efni til sem engin "" rtt , .e.a.s. a a er opinber eign. Einnig er til miki efni dag sem er gefi t me opnu leyfi - .e.a.s. a allir hafa heimild til a nota efni eigin skpunarverk. Til dmis, egar etta er rita eru rmlega 250 miljnir mynda Flickr.comvefnum sem eru birtar me opnu leyfi. Og, eins og g nefndi ur, frist sfellt aukanna a tnlistarmenn veiti keypis agang a tnlist sinni og leiti annarra leia til a afla sr tekna en slu eins og eins lags (hljmsveitinNine Inch Nailsveri leiandi essu). Stefnan virist vera ttina a tgfa skpunarverka undir opnum leyfum frist aukanna.
Er a hlutverk menntunar a vihalda gildandi venjum og normum ea a mennta flk fyrir framtina? Mr snist flestir staldra stutt vi ninu og enn styttra fortinni, en au losna aldrei undan framtinni og g held ar af leiandi a svari s nokku ljst. Menntun flks arf a horfa til framtar og g held a egar a er gert jnar a litlum tilgangi ori a tala um hfundarrtt eim skilningi sem hefur veri gert. Vi eigum frekar a hugsa etta t fr rtti neytenda - a er a segja, hver er rttur almennings egar kemur a skpunarverki annarra? Gagnvart efni sem er gefi t me hefbundnum (reltum?) hfundarleyfum er rttur almennings nnast enginn (og au litlu rttindi sem eru fara hraminnkandi me sfelldri endurtlkun laga). egar horft er fr sjnarhorni neytenda er ekki margt sem arf a kenna um etta og spurning hvort hfundarrttur urfi a vera jafnstr ttur nmskrm eins og er nna. Hins vegar, ef vi hugsum um leyfisml almennt t fr rttindum neytenda eru opin leyfi, creative commons leyfi, og ess httar mun bitastara efni og meira vieigandi, sem mtti gera betur skil. g legg v til a njum nmskrm veri allt um "hfundarrtt" skipt t fyrir oralagi sem miar a rttindum neytenda frekar en hfunda og a kennsla veri miu a v sem almenningur m frekar en v sem hann m ekki. Mr virist a s mia vi rttindi neytenda sem felast mismunandi tegundum hfundarleyfa tti a leggja hlutfallslega mestu herslu opin leyfi, creative commons leyfi, og ess httar. Og a lokum, bendir mislegt til ess a slk nlgun s frekar samrmi vi a sem vnta m framtinni.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband