Eins og fls vi rass: um snjalltki, samflagsmila og skla

samfo_i_skolaNlega birti Sigurur lafsson, formaur frslunefndar Fjarabyggar,grein Austurfrett.is um kvrun Fjararbyggar "a banna brnum a nota sn eigin snjalltki sklatma." Greinin ratai inn Facebook hp kennara og annarra sem koma a menntun og frslumlum og hefur vaki tluvera umru og margt hugavert henni.

Fyrir mitt leyti er srstaklega tvennt sem er athugavert vi essa kvrun frslunefnarinnar. fyrsta lagi, ef fyrrnefnd grein lsir rtt lei sem var farin til a taka essa kvrun, virist hn bygg a miklu leyti alhfingum og mtum um tknilegan veruleika ungs flks dag. Birtur er langur listi af veilum sem eiga a herja ungu flki og allri sk skellt snjalltkin. Lti virist hafa veri gert til a komast a v hva valdi llum essum kvillum, heldur hafa vikomandi gefi sr a snjalltkinbera ar mestu sk - llu. ru lagi, og ntengt v fyrra, er a a ltur t fyrir a gengi hafi veri t fr v a banna tti snjalltki og rkum safna til a styja kvrun frekar en a safna fyrst ggnum og taka upplsta kvrun grundvelli eirra. Sigurur birtir langan lista af rkum sem mla gegn notkun nemenda eigin snjalltkjum sklum en engin rk sem mla me eim. Og a er ekki a sj greininni a a hafi veri kafa djpt eftir rkum sem mla me notkun snjalltkja nemenda sklum.

Skin er ekki alfari frslunefndar Fjarabyggar. Vandinn er a vi hfum afskaplega lti kanna snjalltkjanotkun slenskra ungmenna og hrif hennar daglegt lf eirra. J, vi hfum einhverjayfirborskennda tlfri um, t.d. skjtma (en ekki hva skjtmanum er vari ), hvaa samflagsmila er veri a nota (en ekki til hvers er veri a nota ), hversu mikinn tma a eyir " netinu" (er me tilkomu snjalltkni hgt a segja a vi sum einhverntma ekki netinu?), og fleira.etta segir okkurmislegt um hvaa tkni ungt flk notar en lti sem ekkert um til hvers a notar hana og hvernig notkunin mtar flagslegan veruleika ess.

En sem betur fer erum vi slendingar ekki einir heiminum og ungt flk okkar er ekki svipa ungu flki annarsstaar og v hgt a nota ggn annarsstaar fr til vimiunar (sem tti ekki a koma veg fyrir a vi rannskum eigi umhverfi - en vi notum a sem vi hfum bili). Bandarkjunum hefur veri fylgst kerfisbundi me notkun flks upplsingatkni, ar me tali ungt flk, nstum 20 r "Internet & American Life" verkefninu sem leitt er af Pew Research Center. Eitt sem kom mjg snemma vart ggnum Pew var hva ungt flk notar tkni miki til a sinna sklavinnu, afla sr nrrar ekkingar og hfni og vinna r misflknum upplsingum.Til ess nota au mila sem eru mest berandi eirra tknilega veruleika hverju sinni, t.d. YouTube, Instagram og mis samskiptaforrit bor vi Whatsapp. Ef aeins er horft til hvaa tkni er veri a nota en ekki hvernig a notar hana getur essi stareynd auveldlega fari framhj flki.

ar sem mr finnst vanta mislegt rkin sem Sigurur listar upp grein sinni tla g a fara gegnum um au og setja aeins betur samhengi eins og g s a:

1. "Samflagsmilar eru trlegustu auglsinga- og rursmasknur sem mannkyni hefur fundi upp. Barn sem opnar smann sinn hverjum frmntum sr sennilega hundru ea jafnvel sundir srsniinna auglsinga degi hverjum. [sic] hvert skipti sem barni notar samflagsmila f svokllu algrm (algorythm) [sic] njar upplsingar sem svo srsna skilabo til vikomandi enn nkvmar til a auka lkur breyttri hugsun og hegun. Vi vitum ekkert hverjir borga samflagsmilunum fyrir a hafa hrif brnin okkar, en ljst er a etta er afar flug lei til a selja bi hugmyndir og vrur."

etta er sennilega rtt en bara vegna ess a vikomandi kann ekki a stjrna v hvaa upplsingum er mila til auglsenda ea hvernig a koma veg fyrir birtingu auglsinga. Rtt er a allar okkar ferir um netheima skilja eftir einhver ftspor. Hins vegar hefur aukin umra um persnuupplsingar leitt af sr leiir, tki og tl til a stjrna v hversu strt ftspori er og hva er hgt a lesa t r v. v minna sem auglsendur vita um netverja, eim mun frri eru mguleikarnir til a srsna auglsingar. a eru lka leiir til a koma veg fyrir birtingu auglsinga. T.d. eru til vibtur fyrir vefrpara sem koma veg fyrir birtingu auglsinga, en a er lka hgt a stoppa r samskiptarsinni, nnar tilteki me stillingum netbeinum (ef getur komi veg fyrir a nemendur komist samflagsmila sklaneti (eins og Sigurur nefnir greininni) geturu komi veg fyrir a auglsingar fari um sklaneti). Til ess a geta betur stjrna v hvaa efni er mila til notenda og hvaa ggnum er safna um arf flk a lra a umgangast tknina. Er sklinn ekki tilvalinn staur til a kenna a?

2. "Samflagsmilar eru hannair til a vera vanabindandi v skyni a hmarka tmann sem flk eyir notkun eirra."

Hr er aftur, eins og #1, tala um netnotendur eins og au su stjrnlaus tuskudr hndum stjrnenda samflagsmila. fyrsta lagi, vissulega er hgt a koma veg fyrir a flk netjist einhvers me v a takmarka agengi a skavaldanum, en ef agengi er samt til staar, eins og er raunin hvort sem snjalltki eru bnnu sklum ea ekki (t.d. me fldum tkjum ea utan skla), kemur a ekki veg fyrir a eir sem eru httu falli gildruna. ru lagi, hugsunin sem liggur a baki hr virist ekki taka tillit til ess a, af einhverjum stum, vera sumir hir en arir ekki - jafnvel eir sem eru me smu tki og sama agengi a samflagsmilum. a er v alls ekki gefi (og raun hpi) a vandinn s bundinn vi tkni heldur er eitthva anna sem tir undir a sumir netjast samflagsmila mean arir gera a ekki.

#2 myndi g flokka undir "teachable moments", a er tkifri til nms, og mtti v alveg nota til a fra rk me notkun eigin tkja nemenda sklum - a er a eir lri a umgangast samflagsmila og tkni byrgan htt gegnum sklastarfi. a er margt sem mlir me essari lei ekki sst a a verur tlast til ess af eim sem eru sklum okkar dag a eir tileinki sr essa mila og tkni strfum og borgaralegu lfi framtinni.

3. "Samflagsmilar bja upp endalausan og raunhfan samanbur vi ara."

a a flk er lkt bur upp samanbur vi ara - samflagsmilar auvelda bara agang a ru flki. Samflagsmilar eru svolti sr bti essu samhengi t af v a vi getum skapa a dentitet sem vi kjsum samflagsmilum, sem arf ekki a vera samrmi vi raunveruleikann. a er etta sem getur leitt til ess a samanbururinn verur raunhfur. En etta er ekki nr vandi. Vi hfum s mila notaa til a skapa raunhfa mynd af flki eins lengi og eir hafa veri til. T.d. ekkjum vi ll Gunnar Hlarenda sem "hljp meir en h sna me llum herklum og eigi skemmra aftur en fram fyrir sig." a er ekki lti lagt sem vilja sanna karlmennsku sna...

Ungt flk er, eins og hefur alltaf veri, uppteki af v a uppgtva sig sjlft og skilgreina sig sjlft innan flagslegs veruleika ess. dag eru samflagsmilar str partur af essum flagslega veruleika og v mikilvgur vettvangur sem tengist essu ferli.

Eins og me #2 s g essu anna "teachable moment". a hafa veri gerar mjg hugaverar rannsknir tengslum milli mtunnar sjlfsmyndar og samskipta samflagsmilum sem mtti nta kennslu og var til a takast vi etta.

4. "Samflagsmilar gefa nja mguleika einelti, reitni og andlegu ofbeldi sem getur veri mun auveldara a dylja en anna einelti."

Ef tlunin er a leggja einhvern einelti vera allar tiltkar aferir notaar til a reyna a dylja a. Eigum vi a hjlpa gerendum me v a gera flagslegan vettvang eirra snilegan sklaumhverfinu? g n ekki hugsuninni sem liggur hr a baki. etta er eins og a byggja vegg sklalinni til a gera einelti snilegt. Vandinn er einelti ekki hvar ea hvernig a fer fram.

5. "Sum brn eiga foreldra sem hafa efni a kaupa handa eim njustu og flottustu snjallsmana 170.000 kr. nnur brn eiga foreldra sem hafa kannski bara efni gmlum og llegum sma. Smar eru stutkn og undirstrika me mjg augljsum htti misskiptingu og lka flagslega stu."

essi rk heyrast oft. a eru til rannsknir sem ykja sna aungt flk er ekki eins uppteki af essu og sumir vilja meina. eru vntanlega sumir, srstaklega unglingastigi og ofar, sem eru meira "brand conscious" en arir.Ef etta er virkilega vandaml m leita leia til a koma til mts vi sem hafa ekki agang a ngilega gri tkni. T.d. a bija foreldra ea ara samflaginu a gefa sma sem eir eru a skipta t til sklanna. "Where there's a will, there's a way."

6. "Snjallsmarnir veita heftan agang a endalausu magni klms og annars verra, hvar og hvenr sem er. Maur arf a vera ansi bleygur til a mynda sr a allir nemendur hafi sjlfsstjrn og roska til a lta slkt eiga sig sklatma."

Hr virast rkin byggja hugsuninni a ef g s a ekki er a ekki a gerast. Snjallsmabann sklum tekur ekki essum vanda me nokkrum htti. a bara tilokar hann r sklaumhverfinu (svo lengi sem gefur r a nemendurnir eru ekki me tki sem veist ekki af). Hr er lklega enn eitt "teachable moment" fyrir sem ora...

7. "Andlegri heilsu barna og ungmenna virist hraka gnvnlega. [...] Langstrsta breytingin daglegu lfi barna og unglinga sustu rin er essi stenging vi neti og samflagsmila og a verur a teljast lklegt a arna s um orsakasamhengi a ra, tt erfitt s a fullyra um slkt."

"Langstrsta breytingin daglegu lfi barna og unglinga" er samt ekki eina ea endilega strsta breytingin umhverfi eirra. T.d. hefur a aukist tluvert a ungt flk s yfirleitt greint. Samflagsbreytingar spila eflaust inn mli a einhverju leyti - rari breytingar (sem hafa margar ekkert me tkni a gera) geta veri streituvaldar. a er meiri streita sklaumhverfinu - prf og fleira. jafnar breytingar valda togstreitu - t.d. egar sklar breytast ekki takt vi breytingar flagslega umhverfinu. Svo mtti lengi telja. A skella allri skuldinni snjalltki ungs flks er bara leit a skyndilausn sem ngir til a sna agerir en er lklegt til a taka vandanum.

Stefnumtun og breytingar
Til a setja a sem hr um rir frilegt samhengi held g a etta s gott dmi um a sem Donald Schn kallai kvika afturhaldssemi (dynamic conservatism). Me essu hugtaki vildi Schn vekja athygli a a afturhaldssemi felur sjaldnast sr agerarleysi, heldur fara stofnanir agerir, stundum allmiklar, sem eru til ess gerar a vihalda rkjandi stand. Schn rai essa plingu frekar samstarfi vi Chris Argyris og var hn a kenningunni, sem er nokku vel ekkt, um einslykkju lrdm (single-loop learning) og tvlykkja lrdm (double-loop learning) innan stofnana. Stofnun sem nrist einslykkju lrdmi leitar gjarnan skringa skorunum utan stofnunarinnar, .e. a til a takast vi skorunina arf a leysa einhvern vanda utan stofnunarinnar frekar en a breyta stofnuninni. Tvlykkju lrdmur felur sr a stofnunin leitar leia til a gera breytingar hj sr til a takast vi skoranir hvaan sem r koma.

Snjalltki og tknirun ll hefur hrif nm, menntakerfi og samflg, og sfellt rari breytingum, sem tengjast tknirun, fylgir tluverar skoranir fyrir skla og arar samflagslegar stofnanir. agerum eins og eim sem frslunefnd Fjarabyggar er a rast m greina kvena reytu - a skoranirnar (ekki bara tknilegar) virast a engjandi a stefnumtendur og stjrnendur leita leia til a takast vi r sem einfaldasta htt. Snjalltki nemenda eru auveld skotmrk - au hafa veri miki til umru, au eru mjg snileg og au eru vandaml sem kemur a utan sem er hgt a leysa me einu pennastriki (ea allavega lta lta annig t). Ennfremur, og kannski a sem mestu skiptir, erum vi ltin halda a veri s a taka krtskum mlum, ekki bara varandi snjalltkin, heldur lka einelti, andlega vanlan, samflagsmilafkn, klm og fleira sem Sigurur telur upp rkum snum. En raunin er a a er ekki veri a taka neinu af essu me essum agerum.

Sklar urfa a taka tillit til ess, og byggja v, a snjalltki og samflagsmilar eru negar str partur af flagslegum veruleika ungs flks (eins og annarra). A lta eins og essi veruleiki s ekki til og mila ekki inn hann eykur lkur v a nmsumhverfi fjarlgist flagslega umhverfinu og tilfrsluleiir upplsinga og gagnlegrar ekkingar ar milli rofna. huga nemenda getur nmi virst tilgangslaust ar sem a vsar ekki til raunveruleika eirra eins og eir upplifa hann. etta hfum vi fengi a heyra fr sjlfu unga flkinu eins og grein sgrms Hermannssonar fyrir mrgum rum, sem var rmaur sklaflags MS (g finn ekki essa merku grein netinu lengur en g varveitti allavega skjskot af henni essum glrum). ar segir sgrmur nkvmlega etta, a hann upplifi sklann sem flagslegan veruleika sem var utan vi og skyldur veruleikanum eins og hann upplifi hann og ess vegna fannst honum a sklinn hafi "drepi metna sinn". tlum vi a skila unga flki ntmans t samflagi me smu reynslusgu?


Knnun Vsinda- & tknirs um skoranir framtarinnar

samfelagslegar_askoranirVsinda- & tknir vill vita hva r finnst vera helstu skoranir framtarinnaren g held a a urfi a fara ruvsi a.

Vsinda- og tknir slands (VTR) opnai nlega fyrir knnun um helstu skoranir slands framtinni. g er ekki viss um a essi knnun geri miki gagn - allavega ekki essum tmapunkti. Miki af minni vinnu og nnast ll mn rannsknarvinna snst um framtina og srstaklega hvernig flk myndar sr hugmyndir um framtina og hvernig a notar upplsingar og ggn sem a hefur um framtina. Vandinn me opna knnun, eins og essa sem VTR er a framkvma, er a flk er almennt illa undir a bi a taka tt uppbyggilegri orru um framtina (og er g a tala um minnst 15-20 r fram tmann). ekking breytingarflum er fremur ltil og jafnvel egar breytingarflin eru ekkt skortir hfni til a vinna markvisst me og r slkum upplsingum.

Undanfarin 6-8 r hef g fari va um hr landi og erlendis og unni me flki, mest sklaflki (a er s vettvangur sem g ks helst a starfa vegna ess a a a mennta flk er eitt mesta framtamiaa verk sem vi tkum okkur fyrir hendur sem samflag), a framtamiari og langtma stefnumtun. egar g var a byrja tti g til a gefa mr a flk kynni almennt a hugsa um og vinna me framtina. a er ekki svo fjarsttt enda gerum vi mannflki a ll og nnast llum stundum, a hugsa um og plana framtina. Vi kveum morgnana hvaa lei og hvernig vi tlum a komast vinnuna. Vi reynum a sj fyrir okkur hvernig lf okkar verur langt fram tmann og gerum tlanir samrmi vi a, t.d. a plana menntun okkar, gera rstafanir um myndun fjlskyldu, stofnum fyrirtki, og svo framvegis. Ef eitthva er mtti jafnvel segja a essi geta okkar, og tilhneiging, til a hugsa um kominn tma er eitt af v sem gerir mannkyni srstakt lfrki jarar.

Hins vegar, er himin og haf milli ess a huga a persnulegri framt tengslum vi eigi daglegt lf og ess a gera langtma tlanir sem eru tlaar a stula a farslli samflagsrun. Munurinn er helst s a egar vi erum a gera tlanir fyrir okkur sjlf getum vi brugist vi breyttum forsendum nr samstundis n ess a vera srstaklega vr vi allar breytingarnar sem vi gerum. Segjum t.d. a g hafi kvei a labba vinnuna ennan dag. egar g lt t um gluggan s g a a er grenjandi rigning og kve a taka strt stainn. etta er tluver breyting tlunum mnum en g ver lti var vi smatriin vegna ess a g hef oft teki strt vinnuna og reynslan segir mr a g get fylgt tlun sem g hef nota ur. a er anna egar veri er a gera samgngutlun fyrir 120.000 manna borg til nstu 10 ra. arf a hafa huga hvernig fleiri ttir gtu rast, t.d.:

  • Hvaa breytingar vera mannfjlda?
  • Hvernig rast dreifing byggar?
  • Hvaa breytingar vera samgngutkni?

essir ttir eru allir a einhverju leyti hir ytri hrifavldum sem arf lka a huga a, t.d.:

  • Gerist eitthva fyrir utan landi sem hefur hrif mannfjlda slandi?
  • Eru einhverjar fyrirsjanlegar tknilegar breytingar sem munu hafa hrif byggarrun?
  • Eru einhverjir ailar t heimi a ra tkni sem mun leia til byltingar samgngutkni?

Undirliggjandi allri framtahugsun er kerfisleg hugsun (systems thinking, systems theory), a er ( mjg svo stuttu mli), ef eitt breytist, veldur a breytingu annarsstaar kerfinu, sem veldur annarri breytingu, og svo framvegis. Munurinn v a vinna me eigin framt og framt annarra er a me eigin framt erum vi mest a vinna me innri kerfi, .e. a vi stjrnum breytum og ferlum kerfinu a mestu sjlf. ess vegna getum vi brugist hratt vi egar forsendur breytast - vi rum ferinni. egar vi erum a gera tlanir sem vara framt annarra eru a flkin ytri kerfi sem hafa mest hrif. Oftar en ekki eru etta kerfi sem vikomandi, .e. eir sem eru a gera tlanirnar ea a mta framtarsn, geta haft ltil ea engin hrif . Vikomandi arf v a hafa skilning v hvernig essi ytri kerfi bregast vi egar breytingar vera til a geta gert raunhfar tlanir (slkar tlanir gtu hugsanlega fali sr a valda kerfisbreytingu sem kallar enn meiri innsn virkni kerfisins - en a er nnur umra).

g er eirrar skounar a framtamiu starfsemi alltaf a byggjast samstarfi. a er einfaldlega raunhft a tla a einstaklingur, ea jafnvel tiltlulega rngur hpur einstaklinga, geti haft yfirsn yfir alla tti sem geta mgulega haft hrif framtina. Hins vegar arf a tryggja a eir sem koma a verkefninu skilji hva a felur sr. ar liggur vandi VTR, srstaklega egar almenningi er boi a koma a verkefninu n undirbnings. a er ltil ef nokkur hersla framtar- ea kerfislega hugsun sklakerfi okkar. Allavega er hn ekki ng til a geta gert r fyrir a almenningur hafi ekkingu sem arf til a koma a essu verkefni. Mn reynsla, sem er orin tluver a g tel, segir mr a eins og essi knnun VTR er framkvmd, hn ekki eftir a varpa ljsi skoranir framtarinnar, heldur mun hn besta falli undirstrika hverjar eru skoranir ntmans (a er dag og nstu ca. 5 rin). a er ekki vegna ess a g tel almenning skorta framtarsn, heldur vegna ess a almenningur hefur ekki fengi ngilega jlfun kerfislegri hugsun, sem er forsenda ess a verkefni eins og etta skili gagnlegum niurstum.

g fagna v a VTR bji almenningi a koma a essu mikilvga verkefni og hlakka mjg til a sj hverjar niurstur verkefnisins vera. Hins vegar, held g a essi knnun s ekki rtta lei til a f innlegg almennings. ur en almenningur er spurur um skoranir framtarinnar arf a fara fram samtal um hver raunveruleg staa tknirunar er dag (fstir vita t.d. hva stigi run gervigreindar og vlmenna er) og hvernig hrif slk run hefur. g hef t.d. oft spurt sem hafa veri nmskeium ea vinnustofum hj mr hvaa hrif eir telja a sjlfakandi blar munu hafa menntun. Svrin eru nokku fyrirsjanleg: ferir og r skla vera einfaldari, tmi sem fer samgngur ntist betur, og svo framvegis. Sjaldnast (held g aldrei) hugar flk a eirri tkni sem arf a ra til a sjlfakandi blar veri a veruleika og hrif hennar, sem mtti segja a eru bein hrif sjlfakandi bla. ar m t.d. nefna gervigreind, rmisskynjun (-vitund) tkni, rafgeyma, netsamskipti milli tkja, og margt fleira. Ef vi ltum bara gervigreindina, er ljst a gervigreind sem verur ru til a gera sjlfakandi bla a veruleika ntist ekki bara samgngur. Hn kemur til me a dreifast um samflagi og ntast allt mgulegt, ar meal menntun. Til a koma auga essa mguleika arf meira innsn tknirun og breytingarferla en flestir hafa.

(Upphafleg drg a greininni voru miklu lengri og tarlegri. g skar verulega niur til a gera etta agengilegra (og svo a flk nenni a lesa etta...). g er meira en til frekari umru um etta kommentum...)


Erum vi a nota tkni sklum til a "stkka sjlfi"?

transhumanRV birti nlega hugaveran pistil Karls lafs Hallbjrnssonar um tkni og hva tkni segir um okkur mennina undir yfirskriftinni Endalok tkninnar og eilft lf. g veit ekki um etta me endalok tkninnar ea eilft lf, sem mr finnst Karl lafur ekki koma miki inn , en pistillinn vakti mig samt til umhugsunar. Srstaklega finnst mr hugaverur parturinn ar sem Karl lafur fjallar um tkni og stkkun sjlfsins. etta minnir mig or ekki minni manns en sjlfan Martin Luther King Jr., sem sagi eitt sinn (mn ing);

ll verk sem efla mannkyni hafa smd og eru mikilvg og ttu a vera framkvmd af vandvirkni.

g lt tkni sem eitt verk okkar mannana og les t r orum Kings tvennt. Annars vegar a okkur ber a fara varlega tknirun og gta ess a hn s til ess ger a jna rfum manna. En lka, og a er hr sem g tel mig sj samsvrun vi pistil Karls lafs, a velheppnu tkni er g v hn gerir okkur a betri og meiri mnnum. Hn eflir okkur me v a gera okkur kleift a gera meira og gera betur.

g hef fylgst me v ekki minna en tvo ratugi hvernig tkni er notu sklastarfi og hrifunum sem hn hefur ar . essum tma hefur ori til tkni sem gerir okkur kleift a vinna verk sem hefu talist nnast hugsandi ur fyrr. En hrif essara tkninjunga sklastarf hefur ekki veri takt vi breytingarnar sem hafa ori. g velti fyrir mr nna hvort etta s vegna ess a vi ntum ekki tknina til a stkka sjlfi, svo g noti or Karls lafs. Heldur er hn notu til a styja vi kennsluhtti og sklastarf sem er fyrir. Me rum orum, lgum vi tknina a sklastarfinu ea lgum vi sklastarfi a tkninni? Og hvort tti frekar a gera?

Ef a er rtt sem Karl lafur og Martin Luther King Jr. segja, ttum vi dag a gera mun meiri krfur til nemenda en ur hefur veri gert vegna tknirunnarinna sem hefur tt sr sta. Tknin einfaldlega gerir okkur kleift a gera svo miki meira en vi gtum ur. Vi getum t.d. noti grar bkar n ess a kunna a lesa, vi getum gert flkna treikninga n ess a kunna strfrina bak vi r, vi getum lesi franska mila n ess a kunna stakt or frnsku. a er sennilega ekkert v til fyrirstu a nemandi rija bekk geti reikna virisaukaskatt tfr uppgefnu veri n skattsins me hugbnai eins og Excel. Nemandinn veit kannski ekki alveg hva hugbnaurinn er a gera bak vi tjldin, en hann er a framkvma mjg praktska ager sem m auveldlega tengja vi hans raunheim og sem snir hlutverk strfrinnar daglegu lfi.

Erum vi a gera svona sklum?

Eigumvi a gera svona sklum?

Erum vi a skapa ng tkifri fyrir nemendur okkar til a stkka sjlfi sitt?


a lsir vanekkingu Kjartans PISA og prffrum a heimta essar niurstur

a er a vera reytt a urfa a hamra essu aftur og aftur. a sem Kjartan Magnsson er a fara fram er rangt.a er mjg byrgarlaust a gefa t ea birta PISA niurstur einstakra skla. Vegna aferafrinnar sem er notu eru PISA niurstur tknilega s marklausar egar r eru greindar niur einstaka skla. A gefa t ea nota nokkurn htt PISA niurstur einstakra skla er byrgarlaus misnotkun ggnunum.

g hef tskrt etta ur hr:Er etta sniugt? Um PISA niurstur einstakra skla. a sem g segi essari grein er eiginlega nkvmlega a sama ogGylfi Jn Gylfason, svisstjri mats- og greiningarsvis Menntamlastofnunar, sagi vitali Kastljsi fyrir skmmu.

Sdegisvibt:etta er ngjulegt a sj:http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/03/08/pisa_hentar_ekki_til_ad_meta_stodu_skola/


mbl.is Neita sklum um niurstur PISA
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Af hverju urfum vi rlaus net sklum?

- A frna llu v ga sem fylgir aukinni notkun upplsingatkni sklastarfi grundvelli veikra raka rltils hps manna, sem virist starinn a sna fram skasemi essvert meirihlutalit vsindasamflagsins, vri glapri. -

TinFoilHatAreaOnlyNlegahlt Flag foreldra leiksklabarna Reykjavkrstefnu undir yfirskriftinni Brn, skjtmi og rlaus rbylgjugeislun. Fjrir af sj fyrirlesurum rstefnunni fluttu erindi um skasemi rbylgjugeislunar sem eru hrpandi samrmi vi rleggingar eftirlitsstofnanaog meirihluta vsindasamflags.

essi fmenni hpur heldur v fram a efasemdir um mat vsindasamflagsins og eftirlitsaila, sem eru mest eirra eigin, sna fram vafa sem ngir til a krefjast algjrs banns notkun rlausra neta sklum. rstefnunni var engin fyrirlesari sem tskri ea studdi mlsta vsindasamflags n eftirlitsaila tt af mrgum vri hgt a velja. g held v a hft s a kalla etta rstefnu, vsindalegum skilningi. etta hljmar meira eins og predkun - og heyrist a hafa veri raunin af frttaflutningi (tek a fram a g mtti ekki).

Burt s fr v hvort vi eigum a kalla etta vsindalega rstefnu ea eitthva anna held g a rstefnuhaldarar hafi gert mikil mistk me v a blanda saman umrur um skjtma og rbylgjugeislun. Ea kannski var a me rum gert til a rugla umruna. En etta tvennt er gjrlkt - ekki bara efnislega heldur lka hugum flks. g hef t.d. s ummli fr flki sem stti rstefnuna sem heldur v fram a rstefnan var fyrst og fremst um skjtma. a virist hafa misst af essum 4 af 7 fyrirlesurum sem geru rbylgjugeislun a snu aalumruefni.

En a er ekki tlun mn a ra hr um rbylgjugeislun n skjtma tt ar s af ngu a taka. Ragnar r Ptursson hefur skrifa gta grein um mliog g skrifai fyrir nokkru stuttan pistilum a sama.

a sem g vil fjalla um hr varar krfu sumra um a "leyfa brnum a njta vafans" (ef einhver er) og banna rlaus net sklum landsins. etta er augljslega markmi rstefnuhaldara og a sem fyrirlesarar hafa kalla eftir.

umrum samflagsmilum eftir essa rstefnu sst a ltill hpur hefur teki upp mlsta rstefnuhaldara og fyrirlesara. eir eru ekki allir sammla hversu langt eigi a ganga. Sumir vilja banna rlaus net, sumir ll snjalltki, sumir virast ekki sj nokkurn tilgang v a nota upplsingatkni sklum yfir hfu (allavega ekki yngri bekkjum og leiksklum). En ll eiga au a sameiginlegt a vilja takmarka mjg notkun upplsingatkni sklum mia vi a sem n er og stefnt er a. Rkin er tvenns konar. Annars vegar a fora brnum fr rbylgjugeislun (sem er e.o. g hef sagt ekki a sem g vil ra hr) og hins vegar a upplsingatkni, og sr lagi far- og snjalltkni, gerir lti sem ekkert gagn sklum. a er etta sara sem g vil ra.

einum Facebook hpi sagi einn vimlandi, "Engar vsindalegar sannanir eru fyrir v a brn leiksklaaldri roskist betur me snjalltki ea fi aukin lfsgi me rlausu neti." etta virist vera samrmi vi a sem margir sem vilja thsa upplsingatkni r sklastarfi eru a hugsa. En essum ummlum felstmikill misskilningur bi menntavsindum og sklastarfi almennt.

a er sennilega rtt a a eru engar "vsindalegar sannanir" fyrir v a brn lri betur ea meira me snjalltkni. Vi hfum heldur ekki yggjandi vsindalegar sannanir fyrir v a nemendur lri strfri af strfrikennurum. Hins vegar eru mjg sterkar vsbendingar a eitthva samband er ar milli. Og etta vi um ll menntavsindi.

menntavsindum, ef vi tlum a sanna a einhver tkni ea kennsluafer hafi tiltekin hrif nm, urfum vi a sna fram beint orsakasamband milli orsakavaldans og afleiingarinnar. Vi urfum a tiloka a arir ttir umhverfinu hafi hrif breyturnar sem vi teljum okkur vera a mla. etta getum vi ekki menntavsindum.

Nm fer fram umhverfi ar sem eru fjlbreyttir og margttir kraftar a verki: nemendur eru lkir, kennarar eru lkir, reiti umhverfinu virka misjafnt flk, o.fl. Vi getum ekki einangra r breytur sem vi viljum mla fr llu hinu og getum ess vegna aldrei snt fram beint orsakasamband. Mguleikinn er alltaf fyrir hendi a tkoma r tilraunum s vegna einhvers annars, ea samspils vi eitthva anna, en ess sem vi erum a reyna a mla. a er v raunhft a krefjast vsindalegra sannana hrifum tkni nmsrangur.

tt vi hfum ekki vsindalegar sannanir til a styja vi varandi notkun upplsingatkni sklastarfi, hfum vi nokkra reynslu sem gefur okkur stu til a tla a hgt s a bta sklastarf me essari tkni. Eins og g sagi ur fer nm fram flknu umhverfi og a sna fram kosti ea galla er ekki eins og a leggja saman 1+1 og f 2. Raunin er a innleisla tkni eins og rlaus net, spjaldtlvur ea snjallsma ar sem a vi, gerir okkur kleift a gera msa hluti sem samrmast nmskenningum en var ekki hagkvmt a gera n tkninnar. Til dmis:

  • Einstaklingsmia nm: etta er frbr lei til a mta rfum nemenda en nnast framkvmanleg egar ert me einn kennara sklastofu me 20 nemendum. egar hver og einn einstaklingur getur veri a vinna me eigi tki verur etta hins vega mun raunhfara.
  • Verkefnamia nm: Me fartkni geta nemendur unni margtt verkefni sem reynir og jlfar alls kyns hfni. ar sem au eru ekki bundi vi einn sta geta au ntt sr umhverfi tilraunir, myndatkur og fleira.
  • Skemmtilegt nm: Brn geta lrt margt af leikjum og eim finnst a oft skemmtilegra og eir halda betur athygli eirra en margar arar aferir.
  • Nm me rum: Me tkni er hgt a tengja nemendur msan htt svo au lri me og af rum, jafnvel nemendum rum lndum.
  • Samsvrun skla og samflags: Hlutverk skla okkar er a undirba nemendur fyrir fullgilda tttku lrislegu samflagi. Til a n essu markmii arf skli a endurspeglar samflagi sem hann jnar og horfa til framtar nemenda. Far- og snjalltki og mguleikarnir sem au bja upp eru au fl sem eiga eftir a mta framtina, .e. framt nemenda okkar.

Me framhaldandi tknirun btast vi enn fleiri mguleikar. N eru nemendur slenskum sklum a kynnast alls konar hugaverum stum og astum gegnum sndarveruleika. au stunda lausnamia nm sem jlfar rk- og algritmska hugsun me v a forrita vlmenni. etta eru hlutir sem gera nm hugaverara og skemmtilegra annig a brn eru ekki bara viljug til a lra heldur eru au spennt fyrir v. etta eru hlutir sem vri ekki hgt a gera n fartkni og rlausra neta.

En a er ekki bara tkjanotkun nemendana sjlfra sem btir nm - lka notkun kennara. Me fartkni og rlausum netum hafa kennarar agang a margvslegu kennsluefni sem eir geta deilt me nemendum. eir geta safna ggnum um nm og rangur nemenda njan htt og fengi betri innsn hva nemendur eru a lra og hvernig er best a astoa .

egar vi kveum a thsa tiltekna tkni r sklum urfum vi a hugsa a dmi til enda og hafa huga allt sem hverfur me eirri tkni. Tkum t.d. skriffri. Segjum sem svo a vi kveum a banna skriffri vegna ess a brn geta stungi sig eim og au trufla sklastarf ar sem nemendur eru a nota au til a teikna skopmyndir af kennurum og senda skilabo sn milli. Hvaa hrif hefi slkt bann sklastarf? a vri ekki bara a nemendur geta ekki lengur skrifa glsur. Vi yrftum t.d. lka a htta me skrifleg prf. vri eini mguleikinn a vera me munnleg prf. Heill bekkur nemenda getur ekki teki munnlegt prf samtmis annig a raskast allar tmatlanir vegna ess mikla tma sem fer prfin. Og svo framvegis.

A banna rlaus net sklum dag myndi takmarka svo mjg notkunarmguleika upplsingatkni sklastarfi a g leyfi mr a fullyra a a myndi setja sklarun aftur um minnst tvo ratugi. Flest af v sem g nefni fyrir ofan vri gerlegt og anna ill framkvmanlegt. En sumir segja a a er einhver vafi varandi skasemi rbylgjugeislunnar og a brn veri a f a njta vafans. g held a a flk skilji illa vafann. a er innbyggt eftirlitsstala a vi fum a njta vafans, ef einhver er.

Sumir virast halda a vimiunarmrk sem eftirlitsailar styja vi su httumrk. au eru a ekki. Hstu leyfilegu vimiunarmrk eru aeins 2% af eim mrkum sem tali er a geislunin geti mgulega haft skaleg hrif. sklum dag ar sem er rlaust net og far- og snjalltki notkun er geislunin vel innan vimiunarmarka.

Raunin er a a mtti lklega lkka vimiunarmrk tluvert n ess a a gfi stu til a banna notkun rlausra neta sklum. En vi stillum ekki vimi t fr v sem vi viljum hverju sinni. Vi stillum au samrmi vi viurkenndar vsindalegar niurstur rannskna og prfanna. eir ailar sem fluttu fyrirlestra um rbylgjugeislun rstefnu Foreldraflags leiksklabarna Reykjavk eru skjn vi vsindasamflagi. Vsindasamflagi og eftirlitsstofnanir um allan heim hafa lykta a okkur stafar ekki htta af rlausum netum sem eru notkun dag n af eim tkjum okkar sem tengjast eim.

A frna llu v ga sem fylgir aukinni notkun upplsingatkni sklastarfi grundvelli veikra raka rltils hps manna, sem virist starinn a sna fram skasemi eirra vert meirihlutalit vsindasamflagsins, vri glapri.


Einhver hj Viskiptablainu segir kennara f falleinkunn

Pisa-StudieHr fyrir nean eru ummli sem g skrifai vi innlegg fr flaga mnum Facebook. Hann benti grein Viskiptablainuar sem "inn", nafngreindur aili sem skrifar reglulega um allt milli himins og jarar, gagnrnir kennara og launakrfur eirra me tilvsan nlegar PISA niurstur.Mr finnst essi skrif "ins" svo einstaklega hallrisleg a g hef kvei a birta etta hr lka. etta birtist breytt og er einstaka sta vsa umrurnar sem voru Facebooksu flaga mns en g held a etta tti samt a skiljast.

"g tla a leyfa mr a koma me svolti langt innlegg essa umru tt seint s vegna ess a g er sammla ****aa essi grein er eiginlega skammarleg og hlftrlegt a svona illa upplst og innrtt blaur s birt prenti.

Fyrir a fyrsta: P
ISA er tla a meta menntakerfi en ekki rangur nemenda. Rttari fyrirsgn greininni vri (sama vi um flest sem skrifa er um PISA) "Menntakerfi fellur prfinu". Eins er rangt a tala um a slenskum sklabrnum fari aftur, frekar a slenska menntakerfinu fer aftur.

Menntakerfi er flki fyrirbri. a mtast af v sem fram fer innan sklanna, agerum stjrnvalda og ytri rstingi hvort sem hann kemur fr foreldrum, fulltrum atvinnulfsins ea almenningi. Um lei og essir ailar fara a skipta sr af menntamlum og reyna a hafa hrif ar , hvort sem er ru ea verki, eru eir ornir partur af kerfinu. a er v erfitt, ef ekki gerlegt, a skella skuldinni fyrir slmt gengi einhvern einn hp ea tt innan kerfisins. Umfjllun eins og essi, ar sem er markvisst veri a gera lti r kennurum, hafa hrif kerfi og a m v alveg eins benda hana og sem henni stra sem hluta vandans, eins og kennarana.

Hva varar rk greinarhfundar eru au raun engin. Hfundurinn notar ggn sem hann annahvort kann ekki a lesa r ea notar gagngert misvsandi htt. a eru fjlmrg dmi um frbrt sklastarf slenskum sklum sem hefur skila gum rangri sem hfundur ks a horfa framhj. T.d. m nefna kennslu barna me anna murml en slensku, samtengingu nms og samflags til a "mennta ekki burt" nemendur eins og hefur veri vandi va landsbygginni, eflingu skpunnar nmi, betri tengingar vi tknilegan veruleika ungs flks og svo margt fleira. essa tti mlir PISA ekki og ekki heldur arar samrmdar mlingar sem eru gerar. Samt eru etta ttir sem skipta miklu mli fyrir framt nemenda og slenskrar jar. Samt ks hfundur a lta framhj essu llu og dma kerfi allt t fr illa upplstum lestri snum PISA ggnum.

Svo gerir hfundurinn lti r v a PISA ggnin sni a mikill jfnuur rkir innan slenska menntakerfisins. etta er s partur af PISA sem flestir vi sem komum a rannsknum og run sklastarfi horfum helst til. Jfnuur menntakerfinu er mikilvgur, ekki vegna ess a vi viljum hafa alla eins (e.o. greinarhfundur jar a), heldur a vi viljum tryggja a samflagi njti vaxta eirra hfustu meal okkar sama hvaan eir koma. Vi vitum ekki fyrirfram hvort nsti ssur h/f kemur r Garabnum ea Breiholtinu.

Eins gagnrnin og greinarhfundur er slenska kennarasttt, vekur furu a hann virist hafa ftt t PISA a setja. En PISA er alls ekki hafi yfir gagnrni og er g ekki a tala um essa smvgilegu hluti eins og ingar knnunartkjum, sem hefur veri berandi umru undanfarna daga. Upphaflegur tilgangur PISA var a hjlpa stefnumtendum a sj hvar vri veri a gera ga hluti til a geta lrt af reynslu annarra. San PISA hfst hefur runin veri annig a kvein lnd hafa veri a raa sr topp rangurslistanna og eru a fyrst og fremst austurlnd eins og S. Krea, Singapr og Sjangh Kna. essum lndum er menntakerfi mjg prfmia annig a framt nemenda er nnast a llu leyti h rangri stluum prfum. ar af leiandi gengur kennsla a miklu leyti t a a kenna nemendum a taka prf. Pressan er svo mikil a til hefur ori a sem kalla er "skugga-menntakerfi" (e. shadow education system) sem er almennt liti til vandra. Nemendur eru skla nnast fr v a eir vakna anga til seint a kvldi, bi opinberum og einkasklum; skuggakerfi sgur til sn alla hfustu kennara annig a opinberir sklar eru illa mannair; og rangur skla (og ar me lfinu) er hur v hver getur borga mest. okkar heimshluta er takmarkaur hugi fyrir v a taka upp slkt kerfi. Meira a segja hafa yfirvld austurlndunum sjlfum reynt a sporna gegn essari run, en n rangurs. er spurning - hvaa gagn er af PISA ef a eina sem a getur vsa okkur til a n rangri er eitthva sem enginn vill?

Samt sem ur, er a svo a tkoma slenska menntakerfisins PISA er, og tti a vera, umhugsunarefni. Hins vegar er hpi a r tillgur til rbta sem hafa veri nefndar hr essari umru (sem g er kannski svolti a hijack-a fr Magga me essari langloku minni) su lklegar til a sna mlunum vi. Vi verum a hafa huga a a menntakerfi sem hefur veri byggt upp hr og ngrannalndum er a miklu leyti andsvar vi fyrri kerfi sem voru mist einkarekin, aeins fyrir tvalda ea ruvsi misskipt. eir sem agentera fyrir svona sklarekstri dag urfa a mnu mati a gera grein fyrir v af hverju eir halda a au skili betri rangri n en au geru fyrir 100 rum. g get ekki sagt a g s bjartsnt. etta hefur allt veri reynt: einkarekstur, einkasklar, ttektarreikningar (voucher schools) og ar fram eftir gtunum. Ekkert af essu skilar betri rangri fyrir samflagi heild en opi opinberlega reki menntakerfi og flest er sannanlega verra.

a sem hefur veri snt a skili rangri samflagi eins og okkar er egar kennurum er snd viring og eim treyst fyrir v starfi sem eir vinna. slenskir kennarar hafa v miur ekki fengi a njta slks trausts n viringar. Getii mynda ykkur hvernig er a vera hmenntair srfringar ykkar svii og urfa a ola ummli eins og "Markmii er ekki a tryggja kennurum gilega innivinnu launum sem eru langt yfir meallaunum landinu." etta er skammarlegt og a sem gerir etta enn verra er a Viskiptablai skuli leyfa sr a birta svona blaur nafnlaust. Launakrfur slenskra kennara eru ekki franlegar mia vi krfurnar sem eru gerar til eirra. r eru heldur ekki viranlegar ef okkur er alvara um a vilja tryggja a okkar unga flk fi menntun sem arf til a vera virkir, glair og konstrktvir tttakendur okkar samflagi.

a kostar okkur lklega meira endanum a reyna a nskast me menntakerfi eins og hefur veri gert. etta er eins og a kaupa farsma dag - getur keypt einn fyrir kr. 40.000 sem endist eitt r ea fyrir kr. 70.000 sem endist rj r. Hvor er betri dllinn?"


Samflagsmilar og kvi: orsakasamband ea fylgni?

The-Joy-of-Social-Media vef visir.is dag blasir vi essi fyrirsgn stru letri: Mikil notkun samflagsmila gerir ungar stlkur unglyndar. a vri skandi a vi myndum geta neglt niur hva a er sem veldur unglyndi stlkna en a er ekkert um essa rannskn sem bendir til ess a a hafi veri gert. Hr virist blaamaur ba til orsakasamband, a er a eitt leii til annars, r fylgni, a er a tvennt sr sta vi svipaar astur. Um lei afskrmir blaamaur vsindalegar niurstur essarar gagnlegu rannsknar.

greininni kemur fram a a mlist fylgni milli kva stlkna og notkun eirra samflagsmilum. Fylgni er ekki a sama og orsakasamband og a er langt stkk arna milli. a er mjg erfitt a sna fram orsakatengsl flagsvsindum. Til ess a sna rugglega fram orsakasamband arf a tiloka allar breytur sem gtu mgulega haft villandi hrif niurstur. flagsvsindum erum vi a dla vi flk margttu og flknu flagslegu samhengi. a er nnast tiloka a vi getum einangra tilteknar breytur til a sna fram orsakasamband.

ar sem niurstur essarar rannsknar virast sna fylgni en ekki orsakasamband getum vi ekki veri viss hvort tilfelli s a mikil notkun samflagsmila s orsk ea afleiing kva ungra stlkna. a gti jafnvel veri a eitthva anna sem ekki hefur greinst rannskninni hafi arna hrif.

a verur a teljast mjg byrgt af fjlmili a birta frtt sem afskrmir stareyndirnar svona svakalega. Samflagsmilar eru a mrgu leyti mjg gagnlegir persnulegu lfi flks, starfsrun og nmi og mikilvgi eirra llum essum svium eykst stugt. Svona villandi frttamennska getur ori til ess a vi frnum llu essu ga og gagnlega rngum forsendum.


Helvtis snjalltkin a gera t af vi slenskuna!

frettabl_snjallt forsu Frttablasins dagbirtist strfrtt undir yfirskriftinni "Snjalltkjabrn lklega seinni til mls".

OMG! Beint inn Faraday br me essi litlu grey!

Ea hva a er margt undarlegt essari umru egar nnar er skoa.

Fyrst er a essi furufyrirsgn forsu blasins. a er ekkert grein Frttablasins n ru sem er vsa sem styur essa fullyringu sem ar birtist. Haft er eftir Eirki Rgnvaldssyni a a s tilfinning margra:

"a hrif snjalltkja og tkni su mikil mltkuna en engar rannsknir su til um a."

Me rum orum, mrgum finnst eins og a s orsakasamband arna milli en vi vitum ekkert me vissu, hva a vi vitum nokku um lkurnar a svo s.

Svo segir bls. 10 blainu og nettgfu greinarinnar:

"Aukin notkun snjalltkja hefur httur fr me sr fyrir slenskuna. Annars vegar er htta a snjalltkjavingin dragi r mllegum samskiptum barna og fullorinna
Svona hefst grein Sigrar Sigurjnsdttur, prfessors slensku, um snjalltkjavingu og mltku slenskra barna sem birtist vefritinu Hugrs."

Svona hefst grein Sigrarreyndar ekki, heldur hefst hn svona:

"Aukin notkun snjalltkja er a msu leyti jkv en hn hefur einnig httur fr me sr fyrir slenskuna."

Best a taka allt jkvtt t. Hr greinilega a gera snjalltkin a vini #1.

a er ekki bara essi grein Frttablainu sem er athugaver heldur er lka margt einkennilegt grein Sigrarsem er vsa . raun er svo margt a g veit ekki alveg hvar skal byrja:

  • Er Sigrur a tala um snjalltki ea netnotkun? etta er mjg ljst kflum.
  • Er vandamli a notendur skja efni ensku ea a eir hafa ekki kost a f efni slensku?
  • Eru snjalltki eina gnin ea ttum vi a hafa erlent sjnvarp, aukna feramennsku, samflagsbreytingar og anna sem hefur hrif mlaumhverfi slenskra barna dag me essari umru?
  • Skiptir mli til hvers er veri a nota snjalltki/net ea fer etta bara allt undir einn hatt?

Svo er a essi strkostlega mynd sem fylgir greininni hennar Sigrar sem hn lsir svo:

"Myndin hr a nean segir meira en mrg or. Foreldrarnir eru bir me hugann vi spjaldtlvuna og barni liggur afskiptalaust milli eirra. Vi essar astur fara engin mlleg samskipti fram."

essi uppstillta mynd segir mr hins vegar ekkert - ekki einu sinni eitt or, hva mrg.

parents_ipads

Fyrir a fyrsta spyr g, vri betra ef essir foreldrar vru me bkur hndunum frekar en spjaldtlvur? Hitt er a vi vitum ekkert hva essir foreldrar eru a gera. Kannski eru au a lesa leikrit fyrir barni og skipta me sr hlutverkum. Kannski eru au a lesa um gagnlegar hreyfingafingar fyrir barni. Kannski eru au a lesa nju ritreglurnartil a tryggja a au kenni barninu rtt egar ar a kemur.

a er hgt a gera tal margt me snjalltkjum sumt gott, sumt slmt, sumt lklega gru svi ar milli. a er arfi a gera au a skudlgi essari umru egar er af ngu ru a taka.


a verur ekki kennaraskortur framtinni. En verum vi stt vi kennara framtarinnar?

1963-jetsons-school frttum morgun (30. ma) hefur veri sagt fr erindi sem Stefn Hrafn Jnsson fluttinlega rstefnu um slenska jflagsfri Akureyri. erindinu sagi Stefn Hrafn fr knnun sem hann hefur gert samsetningu kennarastttar nt og framt. Niurstaa hans er a mikil fkkun veri kennarasttt nstu 15 rum, ea allt a 60%. etta er vissulega hyggjuefni ef rtt reynist. Hins vegar er eitt og anna a athuga vi umfjllunina sem hefur spunnist um essa knnun Stefns Hrafns. Snist mr a vera aallega vegna vissu um hva megi lesa ggn og upplsingar um framt. Vert er a taka fram a g hlddi ekki erindi Stefns Hrafns og hef ekki fundi neinar tarlegar upplsingar um knnunina netinu. g reii mig v alfari umfjllun fjlmila og gripi sem birtist rstefnuritinu.

a fyrsta sem arf a hafa huga er a fr ntmanum s er engin ein framt heldur tal mgulegar framtir. etta er grundvallaratrii framtafrum. Mguleikinn er alltaf fyrir hendi a eitthva fyrirs geti gerst nstu 15 rum sem gjrbreytir framtarsninni sem sett er fram (og g geri r fyrir a essu tilviki s einmitt vonin a svo veri). Fullyringar um framtina eru tlaar a varpa ljsi astur og agerir sem leia til tiltekinnar framtarsnar en ekki endilega a lsa stareyndum um orna hluti. a er einfaldlega ekki hgt, meal annars vegna ess, eins og kollegi minn John Moravec er vanur a segja, "We cannot know the future because none of us has been there." ess vegna setja framtafringar oftast fram margar mgulegar framtasnir saman til a benda og undirstrika mguleika sem eru fyrir hendi.

g get ekki s betur en a Stefn Hrafn hafi sett fram aeins eina mgulega framt og a hn byggist a mestu astum eins og r eru dag. a er a segja a niurstaa hans er lsing standi sem gti skapast veri ekkert gert til a breyta nverandi standi. Lkurnar a etta veri a veruleika eru mjg litlar af eirri einfldu stu a vi getum ekki veri n ess starfsafls sem kennarar eru. Vi munum finna lei til a koma veg fyrir kennaraskort. Hvernig a verur gert a er stra spurningin.

Eitt sem arf a hafa huga egar hugsa er um framt kennara er a starfi er mjg breytilegt og hefur alltaf veri a. Kennari dagsins dag er ekki sami starfskraftur og kennari var fyrir 20-30 rum. Nmskrfur hafa breyst, hfniskrfur hafa breyst, reglukerfi hefur breyst, og margt fleira. a er v fyrirsjanlegt a starfi sem vi titlum "kennari" eftir 15r veri nokku lkt v sem er dag. Hvernig sem starfi rast tel g nokku ruggt a vi verum me kennara sem arf til a manna r stur sem arf. a er hins vegar ljsara hva essir "kennarar" vera. versta falli verur bia lkka menntunar- og hfniskrfur til a gera a kennurum sem hefu ekki fullrttindi dag. g vona a vi veljum ekki a fara lei v etta er okkar val.

Kannanir eins og s sem Stefn Hrafn hefur gert eru mjg gagnlegar. r hjlpa okkur a tta okkur v standi sem er til staar og hva a getur leitt af sr egar til lengri tma er liti. v lengra sem vi horfum fram tmann eim mun meira svigrm gefum vi okkur til a vinna markvisst a v a skapa framt sem vi viljum. g held a flestir geti veri sammla um a vi viljum hafa vel menntaa og hugmyndarka kennara sklum okkar eftir 20 r. a eru til margar leiir til a tryggja a svo veri. Sumareru vel ekktar og sannreyndar. Sumar eru tiltlulega auveldar en flestar lklega nokku erfiar. N er spurningin, hva erum vi tilbin a leggja ettaverkefni og hva teljum vi vera sttanlega tkomu? Hfum lka huga a tminn flgur hratt. essir kennarar framtarinnar sem vi erum a tala um voru a hefja sna sklagngu og vi hljtum a gera r fyrir a hugmyndir eirra um framtina mtast a einhverju leyti af fenginni reynslu. Ef svo fer a vi klrum okkar mlum eru merki um au klur sennilega greinanleg n egar.


Listamannalaun og gildi heftrar skpunar

seurat_childessi umra um listamannalaun sem sprettur n upp hverju ri veldur mr miklum hyggjum. Aallega er a vegna ess a margir eir sem tj sig um au (jafnvel listamenn sjlfir og eir sem hafa kvrunarvald essu svii) virast misskilja tilgang eirra, ea vilja ala misskilningi meal almennings. Misskilningurinn felst fyrst og fremst v a lta (ea skilgreina) alla framleislu listamanna sem markasvru og a gildi framleislunnar er a llu leyti h mttku markaarins. Ef etta er raunin meikar alveg sens a velta fyrir sr hvort rtt s a halda einhverjum uppi mean hann framleiir eitthva sem fr kannski ekki gar mttkur opnum markai. En g held a etta s ekki rtt. Hlutverk listamannalauna, eins og hlutverk margra styrkja til vsindalegra rannskna, er einmitt a gera listamnnum kleift a stunda sna skpun h rstingi fr markasflum hverju sinni. Rkin fyrir v a samflagi skuli kosta svona vinnu er a slkt getur (og gerir oft) leitt til jkvra breytinga og nskpun yfir lengri tma.

g ekki gtlega til heimi listskpunar ar sem allir minni fjlskyldu (fyrir utan mig) eru menntair og starfa vi listskpun. Hins vegar ekki g betur til heimi rannskna og frimennsku, ar sem g starfa. annig a svo a umran snist um listskpun tla g a leyfa mr a tskra mitt sjnarhorn essum mlum t fr rannsknum og fristrfum me sm listavafi. A mnu mati er ekki langt milli essara tveggja heima (sj meira um a hr). Bi listamenn og frimenn hafa a a markmii a skapa nja merkingu og ekkingu til a lsa umhverfina sem vi upplifum dags daglega. eir gera a bara hver sinn htt. a sem eftir kemur byggir a miklu leyti rannsknum Martin & Irvine (1984), sem mr finnst vera ein besta og hlutlausasta framsetning og greining mlinu.

Spurningin sem um rir er essi: Hvort gagnast samflaginu mest, a setja opinbert f grunnrannsknir (pure research) ea hagntar rannsknir (applied research)? Grunnrannsknir eru r sem eru unnar fyrst og fremst til a svala forvitni og ekkingarrf frimanna. Grunnrannsknir snast gjarnan um a a skapa ea styrkja frilegar kenningar n srstaks tillits til ess hvort r leii til afura ea jnustu sem ntist almenningi. Hagntar rannsknir snast hins vegar um a a skapa afurir ea jnustu grundvelli frilegrar ekkingar sem ntist samflaginu og taka v tillit til markasafla. Sem dmi um etta tvennt:

  • Grunnrannsknir: Klassska dmi um grunnrannsknir er afstiskenning Einsteins. snum tma hafi afstiskenningin vissulega mikil hrif heimsmyndina en hafi lti sem ekkert ausjanlegt notagildi me tilliti til daglegs lfs almennings.
  • Hagntar rannsknir: Eitt skrasta dmi um hagntar rannsknir eru lyfjaprfanir. ar er markmii a nota vsindi til a skapa vru sem ntist almenningi mjg reifanlegan htt.

a er ekki algengt, held g, a listamenn ea arir skilgreini listskpun me smu hugtkum og g nota hr fyrir ofan en g held a eli skpunarinnar er samt ngu lk til a lta samlkinguna ganga upp.

Listamenn taka tt orru sn milli sem snst um a kanna hvernig er hgt a nota hina msu listrnu mila (t.d. tungumli, tnml, litir, lnur, rmi, o.s.frv.) til a tj sna sn. essi ttur listskpuninni lkist grunnrannsknum. Gur rithfundur hefur t.d. lklega gert margar tilraunir til a lsa sgupersnu sannfrandi htt og ntt til ess fyrirmyndir r listasgunni. Fstar tilraunirnar enda bkum vikomandi en eru samt sem ur nausynleg forsenda ess a eitthva prenthft veri til. ennan hluta listaskpunarinnar er ekki hgt a meta t fr arsemissjnarmium nema yfir lengri tma. tkomur tilraunanna sem listamaurinn gerir skila sr kannski ekki nsta verki, og jafnvel ekki arnsta, og kannski aldrei. En r hafa samt sem ur sitt gildi vegna ess a r eiga erindi orru listamanna og auka ar almenna ekkingu nrsamflaginu og jafnvel var.

egar rithfundur skrifar bk sem a fara slu notar hann ekkingu sem hefur skapast me tal tilraunum til a ba til verk sem lklegt er til a seljast - eins og egar frimenn framkvma hagntar rannsknir. skipta markasflin mli. Rithfundurinn (eins og arir listamenn) arf a geta sett ekkingu sem er til staar varandi skpunina samhengi sem henntar almenningi. Annars skapar verki ekki tekjur og kostnaurinn fellur listamanninn ea ara.

vsindum hefur veri deilt um a hvort s mikilvgara me tilliti til nskpunar, grunnrannsknir ea hagntar rannsknir. sama htt getum vi spurt hvort s mikilvgara fyrir nskpun listum, skapandi vinnan ea framleisla listavara? Plana tvo skilgreina Martin & Irvine, sem g nefndi ur, annig (meira um etta hr):

  • Science-push: Vsindaleg ekking skapar eftirspurn eftir njungum sem hgt er a setja marka.
  • Market-pull: Markaurinn skapar eftirspurn eftir njungum sem krefjast nrrar vsindalegrar ekkingar.

Ef science-push mdeli er lklegra til a leia til njunga fyrir marka, er rkrtt a styrkja grunnrannsknir sem auka vsindaleg ekkingu h vilja markaarins hverju sinni. Ef market-pull mdeli er lklegra til a leia til njunga er rkrttara a styrkja hagntar rannsknir sem taka mi af markasflum hverju sinni.

Nokkrar rannsknir hafa veri gerar til a kanna hvort nskpun rst frekar af science-push ea market-pull. Martin & Irvine fru yfir rjr helstu rannsknirnar (sem eru Project Hindsight, TRACESog Battelle rannsknin) sem eim var kunnugt um. essar rannsknir ttu sna a nskpun er verulega h grunnrannsknum en a a arf a rekja sgu njunga nokku langt aftur tmann til a sna fram tengslin. Sem dmi m nefna ljsleiaratkni en ekkingarsgu hennar m rekja aftur til rannskna hegun ljss upphafi 20. aldar. eim tma hafi ekkingin lti notagildi (nema til a skemmta flki eins og var gert Heimssningunni Pars 1889). Martin & Irvine voru hins vegar mjg dipl og lyktuu a bi science-push og market-pull hefu hrif nskpun, og srstaklega samvirknin milli essara tveggja pla.

Ef vi snum essu svo upp listir m finna mmrg dmi um a a listskpun hefur ekki fundi farveg markai fyrr en lngu eftir a skpunin hafi tt sr sta. g hef miki dlti tnlist annig a ltum nokkur dmi:

  • Vorblt Stravinsky: etta ekkta dans- og tnlistaverk ykir dag me merkilegustu og hrifamestu tnverkum 20. aldar. egar a var frumsnt Pars 1913 brutust t eirir meal horfenda sem mguust ar sem eim fannst Stravinsky vera a gera grn a sr. Tnskldi Puccini sagi verki augljslega vera afrakstur geveiks manns. a var ekki fyrr en nokkrum ratugum sar, og Bandarkjunum, sem tnlistarunnendur byrjuu a taka verki stt.
  • Fyrsta plata David Bowie (kom fyrst t 1969): Platan vakti litla sem enga athygli fyrr en hn var gefin t ru sinni ri 1972 og eftir a Bowie var binn a geta sr gott or me tveimur rum pltum. Hn hefur s.s. aldrei veri talin me merkilegustu pltum Bowie en hn ni tluverum vinsldum 1972 og komst fljtlega topp 10 vinsldalistum beggja vegna Atlantshafs.
  • Velvet Underground & Nico (oft kllu Bananaplatan): Plata essi er n efa ein s hrifamesta rokksgunnar. Hn seldist nnast ekkert egar hn kom fyrst t 1967. Brian Eno a hafa sagt um hana a hn seldist aeins 30.000 eintkum fyrstu ratugana eftir a hn kom t, en allir essir 30.000 stofnuu hljmsveit. a var ekki fyrr en eftir 10 r a hn fr a vekja athygli og aallega meal ungra pnkara og nbylgjusinna leit a einhverju fersku. 9. og 10. ratugnum voru fir rokktnlistamenn sem ekki listuu pltuna meal helstu hrifavalda.
  • Bitches Brew - Miles Davis: etta tmamtaverk hefur haft gfurleg hrif ekki bara djasstnlist heldur lka rokk og s.k. klassk. egar verki kom fyrst t 1970 voru margir innan djass-heimsins sem hfnuu verkinu og tldu etta vera svanasng Davis. Raunin var nnur. Hj Davis hfst tmabil sem einkenndist af mikilli tilraunastarfsemi og eir ungu tnlistarmenn sem hann fkk til lis vi sig ttu eftir a mta framt djass, popp, og rokk tnlistar: t.d. John McLaughlin, Chick Corea, Wayne Shorter, Herbie Hancock og margir fleiri.

llum essum tilvikum hfu listamennirnir fengi tkifri til a vinna a sinni listskpun n ess a urfa a hafa hyggjur af v hvernig markaurinn myndi taka mti afurinni. eim var llum hafna fyrstu en me tmanum nu eir eyru annarra listamanna og skapaist n merking, ntt tnrnt tunguml, sem skapai farveg fyrir mikla nskpun. a er einmitt etta sem listamannalaunum er tla a gera - a gefa listamnnum tkifri til a vinna a sinni skpun h rstingi markasafla. Slkt gefur kannski lti af sr egar til skamms tma er liti en me tmanum getur a leitt til byltinga. Og kannski a sem mikilvgast er, a far byltingar gerast n slks undanfara. a m segja a markaurinn er kannski gur a fylla upp gt, en a er heft listskpun og grunnrannsknir sem ba til gtin.

Listamannalaun, eins og styrkir til grunnrannskna, eru tlu a gera listamnnum kleift a stunda sna skpun n markasrstings. Hins vegar hefur gagnrni beinst gegn v a tiltekinn hpur fi opinbert f fyrir a gera a sem tlast er til af eim. En, a er eins og g sagi ur, listamannalaun eru einmitt tlu a veita listamnnum tkifri til a gera anna en a sem vanalega er tlast af eim. essi gagnrni er v rngum forsendum. Tnlistarmaurinn Ing veurgukomst kannski nst v sem mli tti raunverulega a snast um egar hann spuri af hverju skattf hans tti a fara a kosta listskpun sem aeins 30 manns myndu njta? arna er eins og me Velvet Underground snum tma, ef etta eru rttu 30 manns gti a breytt heiminum til hins betra.

En a eru ekki bara eir sem gagnrna listamannalaun sem hafa fari mis vi kjarna mlsins. Agnar Kr. orsteinsson, blaamaur Stundinni, gagnrndi tframanninn Einar Mikael Sverrissonfyrir a vera mtfallinn listamannalaunum egar Einar Mikael i sjlfur atvinnuskpunarstyrk fr Nskpunarmist slands. Listamannalaun og atvinnuskpunarstyrkir eru gjrlkir og m segja a eim er tla hvor um sig a styja vi essa andstu pla nskpunarferlisins, sem g nefndi ur. Mean listamannalaun eru tlu a styja vi hefta listskpun eru atvinnuskpunarstyrkir tlair a styrkja markasvingu gra hugmynda, sem geta tt rtur listskpun ea grunnrannsknum. Ef vi gngum t fr v a tilgangur listamannalauna s eins og g hef sagt, er engin mtsgn v a vera mti listamannalaunum en iggja atvinnuskpunarstyrk. Blaamaur Stundarinnar virist ekki tta sig essu.

etta er furuleg staa egar hvorki eir sem eru me n eir sem eru mti listamannalaunum tta sig hlutverki eirra. ll gagnrnin umra, bi me og mti, virist orin svolti marklaus.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband