Raunveruleg breyting?

Ég er svolítið skeptískur á þessar niðurstöður, þ.e. að breytingin sé eins mikil og verið er að láta. Skrifaði um þetta hér (á ensku).

Bandarískir unglingar draga úr bloggi

Greinar um "one-to-one" tölvunotkun í bandarískum skólum

Í janúar 2010 heftinu af Journal of Technology, Learning, and Assessment (ókeypis á netinu) eru nokkrar greinar um áætlanir í bandarískum skólum þar sem allir nemendur hafa fengið ferðatölvu til nota, s.k. "ein tölva á mann" (e. "one-to-one" eða 1:1) áætlanir. Nokkrar athugasemdir mínar eru hér (á ensku)

Einhverjar hugmyndir um hvað "ubiquitous computing" kallast á íslensku?

Vitleysa Viðskiptaráðs um menntun

Ég hef áður gagnrýnt tillögur Viðskiptaráðs um menntun og sýnist sú gagnrýna standa enn óbreytt.

Vill 20% samdrátt í launakostnaði

Viðskiptaráð ætti að láta menntamálin eiga sig

Viðskiptaráð gaf nýlegu út sínar tillögur um frekari niðurskurð á opinberum útgjöldum sem á að koma í staðinn fyrir aukna gjaldtöku og skatta hins opinbera. Tillaga númer 8 snýr að menntamálum en þar telur Viðskiptaráð að hægt sé að spara 6 ma. kr. til viðbótar við það sem þegar hefur "sparast" með niðurskurði.

Í tillögum sínum um niðurskurð á grunnskólastigi vill Viðskiptaráð að við horfum til Finnlands til að sjá hvernig er hægt að spara. Það er m.a. stungið upp á að bæði verða "bekkir stækkaðir og fleiri nemendur verða um hvern kennara". Hvort ætli sparast meira af því að stækka bekki eða að fleiri nemendur verði um hvern kennara? Ég er ekki að sjá muninn á þessu tvennu. En ég ætla að leyfa mér að líta fram hjá svona smámunum og horfa betur til Finlands, e.o. Viðskiptaráð mælir með. Í raun er mjög lítill munur á bekkjarstærðum milli Finnlands og Íslands. Skv. Education at a Glance 2009 (OECD) munar aðeins um ca. 1 nemanda á hvern kennara milli Finnlands og Íslands. Hugsanlega væri hægt að jafna þetta og þá sparast einhverjir aurar. Mig grunar þó að þessi munur stafi frekar af strjábýli landsins okkar en viðleitni til að hafa litla bekki. Ef svo er þá er um tvennt að velja, að skerða aðgengi að skóla til muna á tilteknum svæðum á landsbyggðinni eða að þjappa meira á höfuðborgarsvæðinu. Hverju er Viðskiptaráð frekar tilbúið að fórna?

Viðskiptaráð stingur líka upp á að grunnskóli verði styttur um eitt ár, úr 10 í 9 (e.o. var í "gamla daga"). Því er haldið fram að þetta sé í samræmi við nágrannalöndin okkar. Ég er ekki alveg viss hvaða "nágrannalönd" er verið að tala um hér því þetta er einfaldlega ekki rétt. Í Noregi og Danmörku er skólaskylda 10 ár. Í Svíþjóð er skyldan 9 ár en yfirvöldum er skylt að bjóða upp á s.k. "forskóla" (sv. förskola) fyrir 6 ára börn. Skráning í forskóla er nánast sú sama og í grunnskóla sem sýnir að þótt skyldan sé 9 ár er raunin 10 ár. Finnland sker sig algjörlega úr. Þar er skólaskyldan 9 ár og skráning á forskólastigum töluvert minni en í grunnskóla (en er að aukast hratt). Yfirvöldum er þó skylt að bjóða upp á forskóla fyrir 6 ára e.o. í Svíþjóð.

Svo er spurning um hver skólaskyldan sé í raun og veru á Íslandi. Eins og ég hef bent á áður er nú þegar búið að stytta grunnskólann sem nemur rúmlega 1,5 ári. Ef við tökum svo eitt ár í viðbót þá er grunnskólinn kominn niður í 7,5 ár miðað við það sem var í upphafi skólaárs 2008.

Hvað er það svo við Finnland sem gerir það svo heillandi að Viðskiptaráð telur að við getum fylgt þeim í blindni? Þeir hafa jú náð mjög aðdáunarverðum árangri í sínum menntamálum e.o. útkomur úr PISA og TIMSS hafa sýnt. Það þarf þó að hafa í huga að þessi árangur Finna er afrakstur þróunnar sem hófst fyrir ca. 30 árum. Þá byrjuðu þeir að vinna markvisst að því að breyta almennu viðhorfi til menntunar og sérstaklega til kennarastéttarinnar. Í dag er kennarastarfið mjög mikils metið og kennarar mjög vel launaðir. Gífurleg samkeppni er um að komast í kennarastéttina og aðeins þeir hæfustu komast að. Menntakröfur til kennara voru auknar og þurfa kennarar núna að ljúka meistaranámi í háskóla (e.o. er nýbyrjað að gera á Íslandi). Líklegast er það út af þessu sem Finnar hafa getað komið sínum menntamálum í það horf sem þau eru nú. Að fylgja Finnum í blindni án þess að huga að þessum undirstöðum væri hreint glapræði.

Tillögur Viðskiptaráðs um niðurskurð í menntamálum eru byggðar á skammsýni, misvísandi upplýsingum, og hreinum misskilningi. Og athugið, ég fór bara í gegnum grunnskólapartinn! Viðskiptaráð hefði vel getað sleppt þessum æfingum við að koma saman svo ónýtu plaggi (þ.e. menntahlutinn) og frekar gefið peninginn sem fór í það til menntamála.

Misráðin stefna í ríkisfjármálum

Allir grunnskólanemendur í opinberum skólum í Úrúgúæ fá ferðatölvu

Skólayfirvöld í Úrúgúæ hafa lokið afhendingu XO ferðatölva til grunnskólanemenda landsins. Endanlegur fjöldi ferðatölva var samtals 396.727 eintök. Verkefninu er þó ekki lokið því enn á eftir að tengja suma skóla og þjálfun kennara heldur áfram.

Það er áhugavert að heildarkostnaður að meðtöldu ferðatölvum, viðhaldi, netsambandi og þjálfun kennara nemur aðeins 5% af heildarfjárútlátum yfirvalda til menntamála. Samt eru fjárútlát yfirvalda í Úrúgúæ töluvert lægri en í mörgum þróuðum löndum.

Til hamingju skólabörn í Úrúgúæ.

Aðgangur að háhraðaneti lögbundin réttindi í Finnlandi

Samkvæmt nýjum lögum í Finnlandi hafa allir Finnar rétt á aðgangi að breiðbandi. Það hefur verið markmið alþjóðlegra stofnana á borð við Sameinuðu Þjóðanna að aðgangur að samskiptatækni verði skilgreind sem mannréttindi allt frá því að MacBride skýrslan s.k. (titill: Many Voices One World) kom út 1980. Nokkur lönd hafa skilgreind aðgang að samskiptatækni sem mannréttindi, e.o. Frakkland, Eistland o.fl. en Finnar eru þeir fyrstu sem lögbinda þau réttindi. Svo þykir það einnig mjög framsækið að Finnar ganga svo langt að gera aðgang að breiðbandi. 3 húrra fyrir Finna!

Dökk framtíð frjálshyggjunnar á Íslandi

Undanfarið hef ég tvisvar látið leiðast út í umræðu við íslenska frjálshyggjusinna á bloggi Frjálshyggjufélagsins. Frjálshyggjufélagið er, að mér sýnist, hópur ungra eldhuga sem telja að hægt sé að lækna öll mein samfélagsins með einkavæðingu. Að fenginni reynslu held ég að frjálshyggjan eigi sér ekki bjarta framtíð á Íslandi ef viðmælendur mínir á þessu bloggi eigi að verða boðberar hennar, hvort sem mönnum líkar vel eða ekki.

Ástæðan fyrir þessum áhuga mínum á frjálshyggju tengist rannsóknum mínum á þróun menntakerfa, sérstaklega í þróunarlöndum. Þar hefur frjálshyggjan haft, eða viljað hafa, nokkuð stórt hlutverk. Í lestri mínum og á málþingum sem ég hef sótt hef ég veitt því athygli að frjáslhyggjusinnar tala gjarnan til þröngs hóps fylgismanna sem þarf ekki sérstaklega að sannfæra um ágæti stefnunnar. Þeir vísa t.d. í eigin rit og rit skoðanabræðra en fara sjaldan út fyrir þann literatúr og ná þannig að halda umræðunni innan ákveðins ramma. Svo þegar umræðunni er beint í aðra átt skipta þeir um umræðuefni eða, ef þeir halda að þeir komast upp með það, ljúga. T.d. ég var á málþingi í sumar sem var haldið af samtökum sem kalla sig Center of the American Experiment - mjög íhaldssamur hópur. Frummælendur voru Terry Moe og John Chubb sem höfðu nýlega gefið út bókina "Liberating Learning" um notkun upplýsingtækni í námi. En nálgun þeirra er svolítið sérstök. Þeir halda því fram að það þurfi að frelsa bandarísku skólahald úr greipum kennarafélaga. Til þess mæla þeir með að settir verði upp netskólar því þá ná kennarar ekki að koma sig saman og skipuleggja sig í félög. Þeir benda á dæmi um netskóla í Pennsylvania máli sínu til stuðnings. Mér fannst eitthvað athugavert við þetta þannig að þegar opnað var fyrir spurningum spurði ég hvers vegna þeir töldu að kennarar gætu ekki skipulagt sig í félög á netinu þegar netið þykir svo hentugt til að skipuleggja kennara víða að fyrir skólahald? Svarið þeirra var að kennarar í netskólum hafa ekki áhuga á að ganga í félög! Það hefði verið gaman þá að vita það sem ég komst að tveimur dögum síðar, að viku áður höfðu kennarar eins netskóla í Pennsylvaniu gengið í kennarafélag. Ég þori samt að veðja að Moe og Chubb vissu af því en sögðu ekkert.

Frjálshyggjusinnar á Íslandi hafa náð góðum tökum á þessari tækni. Þeir byrja á því að varpa fram "staðreyndum" sem þykja svo sjálfsagðar að þær þurfa ekki frekari skýringar. Svo þegar gengið er á þá vísa þeir í stofnanir eins og Cato Institute, Friedman Foundation eða Ludwig von Mises Institute, sem eru ekki hlutlausustu aðilarnir í umræðunni. Þegar loksins tekst að þvinga þá til að fara út fyrir örugga frjálshyggjurammann þá fara þeir að skálda. Og þeim virðist nokk sama hve augljós skáldskapur þeirra er. Það er eins og þeir halda að ef þú segir það nógu oft þá verður það satt.

Fyrri umræðan sem ég lenti í á bloggi Frjálshyggjufélagsins snérist um einkarekna skóla. Viðmælandi minn var einhver sem kallar sig "Landið" og segir aldrei til nafns. Hann hélt því fram að einkaskólar fara betur með fé en ríkisreknir. Þegar umræðan var komin út í það að fjalla um námsárangur nemenda í einkareknum og ríkisreknum skólum benti ég á rannsóknarskýrslu um einkarekna skóla í Svíþjóð þar sem höfundar komust að þeirri niðurstöðu að það væri enginn mælanlegur munur á námsárangri í þessum skólum. "Landið" hélt því hins vegar fram að niðurstaða skýrslunnar væri að sænskir einkaskólar eru betri en ríkisreknir skólar. "Landið" hélt þessu áfram m.a.s. eftir að ég vísaði beint í orð höfunda,

However, we do not find any impact on medium or long-term educational outcomes such as high school GPA, university attainment or years of schooling. We conclude that the first-order short-term effect is too small to yield lasting positive effects.

Eins og ég sagði áður, kannski ef þú segir það nógu oft verður það satt.

Seinni umræðan snérist um einkarekna heilbrigðisþjónustu. Viðmælandinn sagði alla vega til nafns í þetta sinn, það var Vilhjálmur Andri Kjartansson. Vilhjálmur Andri vildi meina að einkarekin heilbrigðisþjónusta væri bersýnilega betri en ríkisrekin vegna þess að heilbrigðisþjónustan í Bandaríkjunum er svo frábær. Vitandi að það væri ekki nóg að benda á að ég sé hálf-amerískur og að ég hafi búið í Bandaríkjunum ca. hálfa ævi benti ég á vel þekkta skýrslu WHO frá 2000 þar sem lagt var mat á virkni heilbrigðiskerfa víða um heim. Svo virðist sem að það hafi farið mest fyrir brjóstið á Vilhjálmi Andra um þessa skýrslu að ekki hafi verið tekið tillit til biðlista. Vilhjálmur Andri hefði ekki þurft að hafa mikið fyrir því að staðfesta að þetta væri rangt, e.o. ég benti á, því skýrslan er til í heild á netinu á rafrænu formi og því auðvelt að leita í henni. Þá hefði hann séð að það er útskýrt nákvæmlega hvernig tekið var tillit til biðlista. Vilhjálmur Andri beitir svo einni taktík, sem mér sýnist vera almennur partur af aðferðafræði frjálshyggjusinna, það er að reikna með að viðmælandinn sé illa upplýstur/lesinn og varpa fram hreinum skáldskap í þeirri von að það verði ekki tekið eftir því (og ég verð að viðurkenna að ég tek því ekki vel þegar fólk kemur þannig fram við mig). Vilhjálmur Andri er greinilega mjög upptekinn af biðlistum og bendir margoft á það að Bretar hreinlega hrynja eins og dauðar lýs meðan þeir bíða eftir heilbrigðisþjónustu og því til staðfestingar bendir hann mér á að kynna mér bók eftir Callahan and Wasunna, Medicine and the Market: Equity v. Choice. Ég þekki þessi bók, ég hef lesið þessa bók og ég fór m.a.s. á málþing með einum höfundinum fyrir nokkrum árum. Það hafa margir lesið þessa bók því hún þykir með ítarlegustu fjölþjóða samanburðarrannsóknum sem hafa verið gerðar á markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustu. Ef Vilhjálmur Andri hefur lesið þessa bók þá las hann hana ekki mjög vel. Höfundarnir staðfesta ekki fullyrðingar hans um biðlista dauðans í Bretlandi heldur taka þeir fram að þeir hafi verið meðvitaðir um þann orðróm og hafi rannsakað hann en ekki getað staðfest hann. Ennfremur komast rithöfundarnir að þeirri niðurstöðu að meðan einkarekin heilbrigðisþjónusta eykur val skilar ríkisrekin þjónusta betri árangri.

Ég er hér hvorki að taka afstöðu með eða á móti frjálshyggju. Ég er bara að tala um Frjálshyggjufélagið. Þannig að niðurstaðan mín eftir umræður mínar við aðila Frjálshyggjufélagsins er tvíþætt. Annars vegar að íslendingar sem aðhyllast frjálshyggju mættu taka sig til og annaðhvort þagga niður í Frjálshyggjufélaginu (því það er ekki að gera þeim neinn greiða) eða að kenna þeim heiðarlega ræðulist. Hins vegar að þeir sem ekki aðhyllast frjálshyggju þurfa ekki að hafa miklar áhyggjur að óbreyttu ef Frjálshyggjufélagið gefur einhverja vísbendingu um íslenska frjálshyggjusinna framtíðarinnar.

Eins og þessi sjóður?

Það er ekki nóg með að þessi sjóður er þegar til en reynslan af honum er hörmuleg. Sjá fyrri skrif mín um Special Climate Change Fund SÞ hér.

Vill sérstakan loftslagssjóð

Stytting skóladags - ekki nema 1 kennslustund...

Dóttir mín mætti í skólasetningu í Reykjavík í dag. Þar var tilkynnt um það sem allir vissu að skóladagar verða styttir um eina kennslustund á dag. Fljótt á litið virðist þetta ekki mikil breyting. Jú, dagur foreldra breytist sennilega eitthvað og einhverjar tilfærslur verða í skólastarfinu, en þetta eru bara ca. 45 mínútur á dag sem tapast. Er það ekki?

Hmm... 45 mínútur á dag - á hverjum degi. Reiknum þetta áfram. Skv. grunnskólalögum frá 1995 skulu skóladagar vera ekki færri en 170. Síðan bætast við 10 dagar sem samið var um í kjarasamningum 2001. Samtals eru þetta því 180 skóladagar á ári að lágmarki. Þetta eru þá 180 kennslustundir á ári. Ef skóladagurinn er um 6 kennslustundir er verið að stytta skólaárið um 30 skóladaga. Grunnskólagangan (1-10 bekkur) styttist því um 300 skóladaga eða rúmlega eitt og hálft skólaár!

Og þetta er ekki eini niðurskurðurinn í menntamálum (sjá t.d. um stórfelldan niðurskurð á námsgagnasjóði).

Auðvitað þarf að skera niður í því ástandi sem nú ríkir. Manni finnst nú samt ansi hart gengið að skólastarfinu sem er sennilega með mikilvægastu opinberri þjónustu fyrir enduruppbyggingu íslensks efnahags. Var virkilega ekki hægt að dreifa niðurskurðinum á annan hátt þannig að skólastarf yrði ekki fyrir svo mikilli röskun? Ef einhver umræða átti sér stað um dreifingu niðurskurða þá fór hún framhjá mér.

Stefna um upplýsingatækni í skólum

Síðasta stefna menntamálaráðuneytisins um upplýsingatækni var frá 2005-2008. Það er því kominn tími á nýja stefnumótun ef á að halda áfram uppbyggingastarfi sem hefur staðið frá 1996 þegar ráðuneytið gaf út fyrstu stefnuna undir yfirskriftinni Í Krafti Upplýsinga. Ég hef verið að skoðað síðustu stefnu ráðuneytisins og hvað hefur áunnist og verð að segja að niðurstaðan er frekar neikvæð.

Ég hef aðallega skoðað stefnuna 2005-2008 um rafrænt námsefni. Meginmarkmiðin voru þessi:

1. Auka framboð á stafrænu námsefni sem breytir formi náms - ekki bara að setja gömlu skólastofu gögnin á netið.
2. Helstu höfundar stafræns efnis eru kennarar - virkja þá áfram og að auka aðkomu einkafyrirtækja.
3. Auka gæðakröfur um stafrænt námsefni.

Helstu leiðir til að ná markmiðunum eru 3:

1. Menntagátt
2. Styrkir menntamálaráðuneytis
3. Erlent samstarf

Hvernig hefur svo gengið?

• 1. Menntagátt er stórgölluð. Fréttir á forsíðunni hafa ekki verið uppfærðar síðan nóvember í fyrra. Langflest verkefni sem hafa verið skráð eru lítið áhugaverð með tilliti til 1. markmiðs. Um er að ræða texta sem hefur verið settur á netið. Lítið erum um verkefni sem miða að því að virkja nemendur. Margir tenglar eru óvirkir.
  
• 2. Nota þróunarsjóð grunnskóla sem dæmi. Í raun virðast frekar fá verkefni sem hafa með upplýsingatækni að gera hafa verið styrkt. Mér sýnist m.a.s. að þeim hafi farið fækkandi með árunum. Vissulega er "vefur" oft nefndur í lýsingum en í flestum tilvikum er vefurinn aðeins ætlaður til birtingar útkomu verkefnis en gegnir ekki mikilvægu hlutverki í þróunar vinnunni. Í 2008-09 úthlutuninni voru aðeins 4 verkefni af þeim 30 sem fengu styrk sem miðuðu að því að skapa eitthvað sem mætti kalla rafrænt námsefni (ég leyfði mér að túlka það mjög lauslega). Þar af er aðeins 1 verkefni sem nefnir kennslufræði og aðferðir í tengslum við notkun upplýsingatækni.
  
  Einhverjar aukafjárveitingar voru líka til þróunar rafræns námsefnis á tímabilinu sem þessi stefna nær yfir. Sjá má sýnishorn af nokkrum verkefnum sem voru styrkt hér (þ.e.a.s. ef menntagatt.is er að virka - http://www.menntagatt.is/default.aspx?pageid=531). Sum verkefnin eru nokkuð flott. Sum eru virkilega farin að sýna aldur sinn. Sum virðast vera algjörlega horfin af netinu. Það vantaði greinilega eftirfylgni.
  
• 3. Íslendingar hafa haft aðgang að ýmsum styrkjum til erlends samstarfs um þróun rafræns námsefnis í gegnum Evrópusambandið og norrænt samstarf. Af einhverjum ástæðum hafa íslendingar ekki verið duglegir að nýta sér þessa möguleika. Á árunum 2004-06 var ESB með eLearning áætlun sem Íslendingar höfðu aðgang að. Skv. skýrslu sem Rannsóknaþjónusta HÍ vann 2005 hafði engin Íslendingur sent inn gilda umsókn. Einhverjir höfðu sýnt áhuga og jafnvel undirbúið umsókn en ekki geta lokið umsóknarferlinu.
  
  eTwinning áætlunin (http://www.etwinning.net/en/pub/index.htm) var upphaflega partur af eLearning áætluninni en hefur haldið áfram undir Comenius áætluninni síðan eLearning lauk. Það er mesta furða að það er mikill áhugi og mikil þátttaka meðal Íslendinga í þessari áætlun þó svo að hún veiti enga styrki. Í dag eru Íslendingar þátttakendur í 85 verkefnum. Ég býst við að þau séu ekki öll virk en þetta er ansi há tala samt.
  

Það er ekki nema von að framkvæmd Menntamálaráðuneytisins á stefnunni hafi fengið fremur dræmar undirtektir í úttekt Capacent sem kom út 2007. Það er afskaplega lítið samræmi milli markmiða og framkvæmdaraðferða. En hvað fór úrskeiðis? Ég held að Allyson Macdonald hittir naglann á höfuðið í úttekt hennar á menntarannsóknum frá 2005 þar sem hún segir tvennt: að á Íslandi skortir leiðir til að dreifa niðurstöðum starfendarannsókna ("practitioner") á áhrifaríkan hátt. Menntamálaráðuneytið treysti fyrst og fremst á kennara til að stuðla að nýsköpun í notkun upplýsingatækni án þess að huga að því hvernig ætti að miðla reynslu til annarra í faginu - og ath. að úttekt Macdonald kom út sama ár og stefna ráðuneytisins var birt. Það var ekki bara að ráðuneytið skapaði ekki vettvang til að dreifa niðurstöðum, heldur virðist ekki heldur hafa verið nægt svigrúm í starfi kennara til að taka þátt í tímafreku þróunarstarfi. Þetta skýrir e.t.v. hvers vegna eTwinning áætlunin hefur verið svo vinsæl meðan þátttaka í öðrum áætlunum var lítil. Verkefni í eTwinning eru lítil í sniðum og falla vel að starfi kennara að óbreyttu. Það er t.d. engin tímafrek skýrslugerð eða bókhaldsvinna.

Hver eru þá næstu skrefin? Í raun mætti segja að, alla vega hvað varðar rafrænt námsefni, hafi lítið sem ekkert áunnist á síðustu árum og því mætti formúlera þá stefnu aftur og útfæra á framkvæmanlegri hátt. Það sem þarf helst að hafa í huga er að ef ætlunin er að virkja kennara til þess að leiða og framkvæma þróun og dreifingu rafræns námsefnis þarf að skapa skilyrði til þess að það geti gerst.

1. Það þarf að tryggja að kennarar hafi næga þekkingu til að sinna því starfi. Eins og er er aðeins einn 4 eininga skyldukúrs um upplýsingatækni í kennaranámi. Kúrsinn snýr meira að notkun upplýsingatækni í daglegu starfi kennara en um þróun framsækinna kennsluaðferða.
2. Það þarf að tryggja að kennarar hafi svigrúm í sínu starfi til að sinna tímafreku þróunarstarfi. Að búa til áhugavert og framsækið rafrænt námsefni er ekki eins og að henda saman einni powerpoint kynningu. Það tekur mikinn tíma.
3. Kennarar þurfa að hafa vettvang þar sem þeir geta skipst á upplýsingum og reynslu þeirra af tilraunum með notkun upplýsingatækni í skólastarfi. Hér áður fyrr voru haldnar árlega UT ráðstefnur sem voru 2ja daga ráðstefnur sem voru nokkuð vel sóttar af kennurum og öðrum sem tengjast skólastarfi. Þetta var svo stytt í einn dag og eiginlega veit ég ekki hvað er orðið af þessu í dag. Í fyrra sagði ráðuneytið frá hugmyndum sínum um að koma upp teymi af svokölluðum UT-leiðtogum í skólum. Eins og Sigurður Fjalar sagði frá á sínum tíma, var ekkert allt of skýrt hvað þessir UT-leiðtogar áttu að vera. Ég veit ekki hvort þetta hafi komist í framkvæmd síðan.